Suy nhược cơ thể do bệnh dạ dày: Vì sao ăn kém kéo dài khiến người mệt?
Đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, ăn vài miếng đã thấy đầy, buồn nôn rồi dần ăn ít hơn là những tình huống có thể khiến thể lực sa sút theo thời gian. Vì thế, nhiều người mô tả mình bị suy nhược cơ thể do bệnh dạ dày, nhất là khi tình trạng tiêu hóa kéo dài đi cùng mệt, chóng mặt hoặc giảm cân.
Tuy nhiên, bệnh dạ dày không phải lúc nào cũng trực tiếp gây ra trạng thái “suy nhược”.
Mối liên hệ thường hình thành qua các mắt xích như ăn uống giảm, sụt cân, thiếu hụt dinh dưỡng, thiếu máu hoặc chảy máu tiêu hóa. Xác định đúng mắt xích này quan trọng hơn việc chỉ tìm cách bồi bổ.
1. Bệnh dạ dày có thể liên quan đến suy nhược cơ thể như thế nào?
“Bệnh dạ dày” là cách gọi rộng, bao gồm nhiều tình trạng khác nhau. Trong phạm vi bài này, mối liên hệ được tập trung vào viêm dạ dày, viêm vùng hang vị, viêm dạ dày do Helicobacter pylori (H. pylori) và tổn thương dạ dày có thể gây triệu chứng tiêu hóa hoặc chảy máu.
NIDDK cho biết phần lớn người bị viêm dạ dày hoặc bệnh lý niêm mạc dạ dày có thể không có triệu chứng. Nếu có, biểu hiện thường gồm đau hoặc khó chịu vùng bụng trên, buồn nôn, nôn, nhanh no, đầy sau ăn, giảm cảm giác ngon miệng và giảm cân.
Do đó, mối quan hệ với thể lực thường đi theo một trong các hướng:
Đau / buồn nôn / nhanh no→ ăn ít hơn bình thường→ năng lượng và dưỡng chất đưa vào giảm→ giảm cân, mất sức nếu kéo dài
hoặc:
Viêm dạ dày / tổn thương niêm mạc→ chảy máu kín hoặc rõ→ thiếu máu→ mệt, chóng mặt, hụt hơi, giảm khả năng gắng sức
Một hướng khác liên quan trực tiếp đến H. pylori. NIDDK ghi nhận viêm dạ dày do H. pylori có thể ảnh hưởng khả năng hấp thu sắt từ thức ăn và dẫn đến thiếu máu thiếu sắt.
Như vậy, cụm “suy nhược do dạ dày” phù hợp hơn khi dùng để mô tả hệ quả của ăn uống giảm, giảm cân, thiếu máu hoặc bệnh kéo dài, thay vì coi suy nhược là biến chứng mặc định của mọi trường hợp viêm dạ dày.
2. Viêm hang vị và H. pylori khiến người bệnh mệt qua những mắt xích nào?
Hang vị là phần dưới của dạ dày. Vì vậy, “viêm hang vị” về bản chất vẫn thuộc nhóm viêm niêm mạc dạ dày.
H. pylori là một nguyên nhân thường gặp của viêm dạ dày. MedlinePlus cho biết vi khuẩn này có thể gây viêm dạ dày mạn tính và loét dạ dày – tá tràng; một số người có đau hoặc nóng rát bụng, đầy bụng, buồn nôn và giảm cảm giác ngon miệng.
Ba cơ chế liên quan đến tình trạng mệt cần phân biệt:
Mắt xích | Diễn tiến có thể gặp | Vì sao thể lực giảm |
Ăn ít do khó chịu dạ dày | Đau, buồn nôn, nhanh no hoặc chán ăn khiến khẩu phần giảm | Tổng năng lượng và dưỡng chất đưa vào có thể không đáp ứng nhu cầu nếu kéo dài |
Hấp thu sắt bị ảnh hưởng | Một số trường hợp viêm dạ dày do H. pylori có thể ảnh hưởng hấp thu sắt | Thiếu sắt tiến triển thành thiếu máu có thể gây mệt |
Chảy máu dạ dày | Viêm trợt hoặc loét có thể gây mất máu rõ hoặc kín đáo | Mất máu kéo dài có thể gây thiếu máu, chóng mặt, khó thở và giảm sức |
NIDDK ghi nhận tổn thương dạ dày gây chảy máu có thể đi cùng cảm giác mệt, khó thở hoặc choáng; chảy máu ít cũng có thể tồn tại dưới dạng máu ẩn trong phân mà người bệnh không nhận biết bằng mắt thường.
Đây là lý do một người bị viêm dạ dày lâu ngày rồi mệt không nên chỉ suy luận rằng “ăn không được nên yếu”. Bác sĩ còn phải cân nhắc thiếu máu và những biến chứng khác tùy triệu chứng.
3. Dấu hiệu nào gợi ý tình trạng dạ dày đang ảnh hưởng đến thể lực?
Mối liên hệ trở nên đáng chú ý hơn nếu triệu chứng tiêu hóa xuất hiện trước hoặc cùng thời điểm sức khỏe bắt đầu giảm.
Các biểu hiện có thể đi cùng gồm:
Đau, nóng rát hoặc khó chịu vùng thượng vị.
Buồn nôn hoặc nôn.
Ăn ít vì không còn cảm giác ngon miệng.
Ăn một lượng nhỏ đã thấy no.
Đầy bụng kéo dài sau bữa ăn.
Cân nặng giảm ngoài dự kiến.
Mệt tăng dần trong giai đoạn ăn uống kém.
Chóng mặt, hụt hơi hoặc da niêm mạc nhợt nếu có thiếu máu.
NIDDK lưu ý rằng không phải ai bị viêm dạ dày cũng có triệu chứng, vì vậy không nên dùng danh sách trên như bộ tiêu chuẩn tự chẩn đoán.
Một số dấu hiệu lại cần được nhìn ở mức độ nghiêm trọng hơn:
Dấu hiệu | Ý nghĩa cần lưu ý |
Phân đen như hắc ín hoặc có máu | Có khả năng liên quan chảy máu tiêu hóa |
Nôn ra máu hoặc dịch giống bã cà phê | Dấu hiệu chảy máu đường tiêu hóa trên |
Mệt kèm hụt hơi, chóng mặt rõ | Cần đánh giá mất máu hoặc thiếu máu |
Sụt cân không chủ ý | Không nên chỉ xử lý bằng tăng cường ăn uống |
Đau bụng kéo dài/tăng dần | Cần xác định bệnh và nguyên nhân cụ thể |
Các triệu chứng toàn thân khác vẫn có thể thuộc nhiều nhóm bệnh. Nếu mệt nổi bật hơn triệu chứng tiêu hóa hoặc vẫn kéo dài sau khi bệnh dạ dày được kiểm soát, nên mở rộng sang bài suy nhược cơ thể là bệnh gì thay vì tiếp tục quy mọi biểu hiện cho dạ dày.
4. Nên xử lý thế nào nếu bệnh dạ dày đi cùng mệt và suy yếu?
Hướng xử lý quan trọng nhất là điều trị nguyên nhân dạ dày đồng thời khôi phục ăn uống, không chỉ sử dụng thực phẩm bồi bổ để cố tăng sức.
NIDDK cho biết điều trị viêm dạ dày phụ thuộc vào loại bệnh và nguyên nhân. Trong trường hợp nghi H. pylori, bác sĩ có thể dùng xét nghiệm hơi thở hoặc xét nghiệm phân; nội soi kèm sinh thiết được chỉ định trong những tình huống phù hợp. Xét nghiệm máu cũng có thể được sử dụng để kiểm tra biến chứng như thiếu máu.
Có thể tiếp cận theo từng vấn đề:
Đau, buồn nôn hoặc nhanh no kéo dài: cần xác định nguyên nhân thay vì liên tục tự đổi món ăn hoặc dùng thuốc dạ dày.
Nghi H. pylori: nên xét nghiệm và điều trị theo hướng dẫn chuyên môn, không tự mua một liệu trình kháng sinh.
Mệt kèm biểu hiện thiếu máu: bác sĩ có thể cần kiểm tra công thức máu, sắt và tìm nguồn mất máu tùy trường hợp.
Khẩu phần giảm: ưu tiên duy trì đủ năng lượng và protein bằng những món người bệnh dung nạp được; kế hoạch chi tiết thuộc nội dung suy nhược cơ thể nên ăn gì.
Đang dùng NSAID như aspirin, ibuprofen, naproxen: cần báo với bác sĩ vì nhóm này có thể gây hoặc làm nặng tổn thương niêm mạc dạ dày ở một số người.
Không tự bổ sung sắt chỉ vì thấy mệt: thiếu sắt nên được xác định và nguyên nhân cần được xử lý trước hoặc song song.
Một điểm cũng cần chỉnh về quan niệm ăn uống: NIDDK cho biết chế độ ăn không đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra phần lớn trường hợp viêm dạ dày hoặc gastropathy. Vì vậy, không nên mặc định một vài món “nóng”, “lạnh” hoặc cay là nguyên nhân chính của bệnh rồi kiêng quá mức đến mức khẩu phần càng nghèo dưỡng chất.
5. Khi nào người bị bệnh dạ dày và suy nhược cần đi khám?
Mệt nhẹ trong vài ngày ăn uống kém có thể cải thiện cùng quá trình hồi phục. Tuy nhiên, một số biểu hiện cho thấy vấn đề đã vượt khỏi phạm vi tự chăm sóc.
Cần đi khám sớm nếu:
Đau hoặc khó chịu dạ dày kéo dài, thường xuyên tái phát.
Ăn kém, nhanh no khiến lượng thức ăn giảm đáng kể.
Cân nặng tiếp tục giảm ngoài ý muốn.
Mệt ngày càng tăng dù đã cố ăn và nghỉ đầy đủ.
Da hoặc niêm mạc nhợt, chóng mặt, hồi hộp hoặc hụt hơi.
Buồn nôn/nôn kéo dài.
Đã điều trị dạ dày nhưng thể lực không cải thiện.
Cần được hỗ trợ y tế ngay nếu xuất hiện nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê, phân đen như hắc ín hoặc có máu, bởi đây có thể là biểu hiện chảy máu dạ dày. NIDDK khuyến nghị người có dấu hiệu chảy máu dạ dày cần được chăm sóc y tế ngay.
Ngoài ra, đừng mặc định một người vừa đau dạ dày vừa mệt thì dạ dày chắc chắn là nguyên nhân duy nhất. Thiếu máu, rối loạn tuyến giáp, tiểu đường, rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý khác có thể tồn tại song song. Những bối cảnh này cần được mở rộng ở nội dung suy nhược cơ thể là bệnh gì và dấu hiệu suy nhược cơ thể.
Nhìn chung, bệnh dạ dày có thể liên quan đến tình trạng xuống sức thông qua ăn uống giảm, sụt cân, thiếu sắt hoặc mất máu, nhưng mức độ khác nhau giữa từng người. Điều trị đúng bệnh dạ dày, duy trì dinh dưỡng phù hợp và kiểm tra thiếu máu khi có dấu hiệu gợi ý sẽ có giá trị hơn việc chỉ tìm một món ăn hay thuốc bổ để “lấy lại sức”.
Nguồn tham khảo: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK/NIH); MedlinePlus – U.S. National Library of Medicine.
Nội dung khác
Thông tin tác giả và đơn vị biên soạn
Tác giả: Võ Ngọc Yến Nga
Nội dung được biên soạn và xuất bản bởi Dược Bình Đông – thương hiệu thuộc Công ty TNHH Dược Phẩm Bình Đông.
Dược Bình Đông – Giao thoa thế hệ, thân thuộc mọi nhà
Dược Bình Đông kế thừa những giá trị của nền Y học cổ truyền Việt Nam, với tiền thân là Cơ sở sản xuất thuốc Y học dân tộc Bình Đông. Qua nhiều thế hệ, thương hiệu tiếp tục phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược, đồng thời chia sẻ kiến thức về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe đến cộng đồng.
Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Bình luận